Giữa rất nhiều video sôi động, trẻ trung ngập tràn trên TikTok hàng ngày, những video ngắn của 16 Memories nổi bật theo một cách rất khác. Trong mỗi video, 2 “người giấu mặt" cùng chiếc ống kính ngẫu nhiên sẽ đi tìm kiếm, chụp lại những khoảnh khắc đời thường của những người lao động bình dân. Họ in và đem tặng bức ảnh vừa chụp cho nhân vật, rồi cùng ngồi xuống lắng nghe những chia sẻ về cuộc đời, số phận, tâm sự của chính những người lao động nghèo đó. Không âm nhạc sôi động, không hiệu ứng cầu kỳ, 16 Memories như một nốt trầm ấm áp, cảm động giữa mạng xã hội ồn ào. 

2 “người giấu mặt" đứng đằng sau tài khoản TikTok hơn 1 triệu follower này là Tiến Huy (sinh năm 2000) - hiện đang là sinh viên trường Đại học Hải Phòng và Huy Anh (sinh năm 1999) - tốt nghiệp trường FPT Polytechnic. Trò chuyện cùng The Influencer trong một buổi sáng đầu tuần, 2 chàng trai trẻ vừa khảng khái, vừa khiêm nhường này đã chia sẻ rất nhiều mẩu chuyện ý nghĩa.

Ý tưởng xây dựng 16 Memories được hình thành như thế nào? 

Huy Anh: Tụi mình nảy ra ý tưởng làm 16 Memories từ khi xem một số video nước ngoài với concept vẽ người lạ trên tàu. Tụi mình chợt nghĩ rằng tại sao mình không làm video với nội dung chụp ảnh người lạ, rồi tặng ảnh lại cho họ. Mình và Huy đều yêu Hải Phòng, đều thích nhiếp ảnh và thích chụp ảnh đường phố. Vì vậy, tụi mình muốn ghi lại những khoảnh khắc đẹp của người lao động Hải Phòng, sau đó tặng lại cho họ như một món quà nho nhỏ. Đó cũng là lý do tụi mình đặt tên kênh là 16 Memories: 16 là mã biển số xe cũ của dân Hải Phòng, Memories có nghĩa là ký ức, là khoảnh khắc. 

Điều gì khiến các bạn chọn những người lao động nghèo là đối tượng khai thác chính? 

Huy: Ngay từ đầu, tụi mình đã chọn đối tượng chính là những người lao động nghèo. Thực ra hai anh em trước nay đều thích chụp ảnh đường phố, cảm thấy bản thân phù hợp để đi khai thác những yếu tố xoay quanh cuộc sống đời thường. Hơn nữa, tụi mình cũng nhận thấy là ở Việt Nam chưa ai tập trung vào nhóm đối tượng này cả, dù mình tin họ có rất nhiều câu chuyện hay để kể, rất nhiều mảnh chuyện đời khiến chúng ta phải suy nghĩ. 

Khi lựa chọn nhóm đối tượng người lao động, chúng mình muốn truyền tải 2 giá trị chính: thứ nhất là chia sẻ những câu chuyện đời, chuyện nghề, những thứ rất giản dị, chân thực trong cuộc sống đời thường. Thứ hai, mình muốn lan toả tình yêu thương, cái đẹp đến mọi người, để chúng ta có thể nhìn nhận cuộc sống này đa chiều hơn, nhân văn hơn. Mình muốn mọi người thấy được những góc nhìn khác của người lao động, không chỉ dừng ở vẻ bề ngoài, mà đi sâu hơn vào câu chuyện của họ, tâm sự của họ. 

Trên suốt hành trình này, câu chuyện đáng nhớ nhất với các bạn là gì?

Huy: Thực ra câu chuyện nào cũng rất đáng nhớ. Nhưng với mình, nhân vật mình nhớ nhất là bác Trường. Bác bị khiếm khuyết mắt, miệng, tai. Vợ bác cũng khiếm khuyết tương tự. Con gái bác thì có nói được một chút, nhưng rất ít. Hôm đó trời cũng xẩm tối rồi, hai anh em đang đi thì nhìn thấy bác đang ngồi nhặt rác, trông khá là thương, mình có nói chuyện với chú lái xe chở rác bên cạnh thì mới biết bác bị khiếm khuyết, không nói được. Hai anh xem quyết định cứ đi theo, bác làm nghề nhặt rác mà, nên cứ đạp xe trên đường thôi. Quá trình chụp ảnh bác cũng rất khó, vì trời cũng đã tối, bác lại di chuyển liên tục. Tụi mình cứ đi theo bác, đi sâu vào một ngõ nhỏ thì bị lạc, mình hỏi đường một bác, may quá lại đúng là bác hàng xóm, bác ấy dẫn vào nhà bác Trường và nói chuyện giúp. Vì cả gia đình bác không ai nói chuyện được nhiều, nên tụi mình đành nhờ bác hàng xóm trả lời hộ để chia sẻ câu chuyện với mọi người. Trong lúc mình hỏi chuyện, anh Huy Anh cũng tranh thủ mua một chút quà biếu gia đình bác. Sau đó, mình tiện máy chụp cho cả gia đình bác một tấm ảnh, đóng khung và tặng lại luôn. Cả nhà bác không nói được nhiều, nhưng quan sát cử chỉ hành động của họ, mình cảm thấy được là họ đang rất vui, mình biết là mình vừa tạo cho người ta một niềm vui bất ngờ và ý nghĩa. Quá trình “tác nghiệp" lần đó cũng vất vả, nhưng nhìn nụ cười, ánh mắt của từng người trong gia đình bác, tụi mình thấy sự vất vả này là hoàn toàn xứng đáng. 

Huy Anh: Đúng là mỗi video lại là một kỷ niệm. Với mình, video đáng nhớ nhất là video đầu tiên với nhân vật là anh thợ xây ở trong ngõ. Thật ra câu chuyện của anh không xúc động bằng nhiều nhân vật khác, nhưng lại được mọi người đón nhận bởi anh có nụ cười rất sáng và cực kỳ thân thiện. Dù làm công việc tay chân và đang trong quá trình lao động, anh vẫn rất nhiệt tình tiếp chuyện tụi mình. Video ấy viral mạnh, hầu như mọi người ở Hải Phòng ai cũng biết. Hôm sau tụi mình có đến gặp lại anh, anh ấy cũng rất vui, bảo bạn bè anh từ mấy chục năm trước xem được video cũng gọi điện hỏi thăm. Kỷ niệm này truyền động lực cho tụi mình khá nhiều để tiếp tục làm nhiều video hơn nữa. 

Các bạn đã bao giờ bị nhân vật từ chối? 

Huy: Thực ra trường hợp bị từ chối cũng nhiều. Có những ngày 2 anh em đi hỏi chuyện 5-6 nhân vật mà đều không được. Lý do là họ không thích, hoặc họ ngại. Còn ai thoải mái thì người ta đồng ý ngay. Họ từ chối thì mình cũng vui vẻ chấp nhận thôi, bởi có thuyết phục như thế nào họ cũng không đồng ý. Cũng có những lúc tụi mình chụp hình trước khi tiếp cận nhân vật, đến lúc trò chuyện thì họ lại không thoải mái với việc lên hình và phỏng vấn, tụi mình cũng sẽ vui vẻ tặng ảnh cho nhân vật thôi, không có vấn đề gì. 

Ngoài chuyện bị từ chối, có những khó khăn gì đằng sau ống kính mà khán giả khó có thể hình dung? 

Huy: Bình thường mọi người xem video sẽ nghĩ là tụi mình chụp phát ăn luôn, xong đi vào hỏi chuyện nhân vật vài câu là xong. Thế nhưng, câu chuyện sản xuất nội dung chưa bao giờ đơn giản như vậy. Đầu tiên tụi mình sẽ phải lân la hỏi chuyện nhân vật trước, xem họ có đồng ý hay không, nếu họ đồng ý thì mình bắt đầu lùi ra xa để chụp ảnh. Có không ít người từ chối, hoặc phải thuyết phục một hồi lâu họ mới đồng ý. Chụp ảnh cũng không hề đơn giản, bởi họ thường là những người lao động chân tay, họ di chuyển, vận động rất nhiều, chưa để điều kiện thời tiết ánh sáng, có khi chụp cả nửa tiếng mới mới được một bức ảnh đẹp. Cũng có những hôm chụp ảnh nhân vật xong thì lại để lạc mất nhân vật, phải đi tìm rất lâu, thậm chí là tìm mọi cách liên lạc vẫn không được. 

Thời gian tìm kiếm nhân vật phù hợp, chụp hình quay phim, rồi về dựng video, chèn thêm phụ đề tiếng Việt có khi phải mất 3-4 tiếng, không hề dễ như mọi người hình dung. Nói chung là khó khăn cũng nhiều, không phải lúc nào cũng có nhân vật, việc duy trì mỗi ngày một video thực sự cũng rất vất vả. 

Vậy đâu là động lực để bạn vượt qua những khó khăn đó? 

Huy: Động lực lớn nhất chắc chắn đền từ nhân vật, tụi mình luôn muốn khai thác được những câu chuyện hay. Hai anh em cũng chỉ biết bền bỉ cố gắng và tin rằng, biết đâu một ngày mình sẽ có những hồi đáp xứng đáng từ cộng đồng. 

Huy Anh: Tụi mình mong muốn giúp đỡ được nhiều người nhất có thể, mong muốn thấy được nụ cười của những người lao động sau những giờ làm việc căng thẳng. Những người lao động nghèo này, có khi cả cuộc đời họ chẳng được chụp một bức ảnh chân dung tử tế. Có một bác bán hàng rong, sau khi nhận ảnh tụi mình tặng còn nói là “Tao sẽ giữ tấm ảnh này đến khi chết". Đấy là một trong những câu nói khiến tụi mình có thêm nhiều động lực để sản xuất nội dung, để tiếp tục lên đường ghi lại những khoảnh khắc bình dị mà xúc động. 

Các bạn có gặp khó khăn trong vấn đề tài chính để duy trì dự án?

Thực ra trước khi làm 16 Memories, hai anh em mình cũng đã làm với nhau một số kênh cộng đồng về ẩm thực, văn hoá Hải Phòng. Đó là những kênh đã có doanh thu và cũng chính là nguồn tiền đầu tiên để tụi mình bắt đầu dự án 16 Memories. 

Sau một thời gian hoạt động thì 16 Memories cũng nhận được donate từ các bạn khán giả. Các bạn quý và ủng hộ tiền để tụi mình có nguồn lực sản xuất thêm nhiều video khác. Khoản donate này mình sẽ dùng để duy trì hoạt động, mua khung, mua quà hỗ trợ một vài nhân vật khó khăn. 

Mình cũng hay nhận được những đề nghị là donate cho nhân vật, cho những mảnh đời khó khăn mà 16 Memories đã khai thác. Nhưng những khoản tiền từ thiện như vậy tụi mình chưa nhận. Lý do là mình thấy bản thân chưa đủ khả năng, chưa đủ nhân sự để quản lý được những dòng tiền lớn như vậy. Chuyện huy động cộng đồng làm từ thiện thời gian này cũng khá nhạy cảm, đôi khi mình bắt đầu từ cái tâm thật, nhưng cách làm chưa phù hợp thì cũng rất dễ bị lên án. 16 Memories chưa đủ lớn để thực hiện được những hoạt động như vậy.  

Là những người trẻ tìm về tầng lớp lao động nghèo với những mảnh đời rất khác, thế giới quan của các bạn thay đổi như thế nào cùng 16 Memories?

Huy: Tụi mình đều là những người trẻ tuổi, môi trường bình thường là môi trường đại học, gắn với thức ăn nhanh, với trung tâm thương mại...Sau khi tiếp xúc với rất nhiều nhân vật, đặc biệt là tầng lớp lao động trung niên, tụi mình biết thêm được rất nhiều câu chuyện đời, chuyện nghề, câu chuyện về tình yêu tuổi trẻ của những người lớn tuổi. Họ đã sống và làm việc ra sao, họ đã cố gắng cho con cháu họ như thế nào, họ đã từng có những ước mơ gì thời còn trẻ. Những câu chuyện này mang đến những góc nhìn rất khác, khiến tụi mình trân trọng cuộc sống hơn, và cũng nhìn cuộc sống này với nhiều góc đa chiều hơn. 

Có những bác đã già, con cháu đều thừa điều kiện để lo cho bác, nhưng họ vẫn nhất định đi làm, vì “còn sức thì cứ làm thôi, không muốn dựa dẫm vào ai khác". Có một bác thương binh bị mất một chân, nhưng hàng ngày vẫn đẩy xe đi bán hàng. Hỏi ra thì biết bác không ở nhà vì không trông được cháu, không phải không muốn trông và là sợ không trông được, nên quyết định đi làm cho khoẻ. Hôm trước cũng có một anh con trai đang đi làm ở xa, nhắn tin nhờ 16 Memories chụp ảnh và tặng ảnh cho bố. Tụi mình sắp xếp để anh có thể nhìn thấy cả quá trình tụi mình chụp ảnh và trò chuyện cùng bố qua màn hình video call. Chứng khiến toàn bộ cuộc trò chuyện giữa 2 cha con thì mình thấy một câu anh nói rất đúng, cha và con là 2 người đàn ông, có thể họ rất yêu thương nhau nhưng ngại nói, ngại bày tỏ cảm xúc. Không nói không có nghĩa là không thương, đôi khi người ta chỉ đang ngại không dám bày tỏ tình cảm mà thôi. Đó là những góc nhìn mà không phải ai cũng hiểu. 

Những bài học chiêm nghiệm mà các bạn rút ra cho bản thân?

Huy: Với mình thì trước tiên là bài học về kỹ năng thuyết phục và quan sát người khác. Mình cần quan sát để xem mình có thể bắt chuyện nhân vật này không, mình nên hỏi gì và không nên hỏi gì. Thứ hai là sự kiên nhẫn, bởi quá trình thực hiện video không phải bao giờ cũng suôn sẻ, và không phải lúc nào nhân vật cũng sẽ cởi mở chia sẻ ngay lập tức. Thứ ba, 16 Memories khiến mình nhận ra rằng, mọi vấn đề đều nên được nhìn nhận từ nhiều phía, đừng đánh giá ai chỉ từ vẻ bề ngoài của họ. Cuối cùng, từ khi làm 16 Memories, mình tự nhủ bản thân rằng mình cần biết chia sẻ và yêu thương, biết giúp đỡ mọi người trong khả năng mình có thể. 

Huy Anh: Qua nhiều clip thì mình cũng học được khá nhiều bài học, nhưng tổng kết lại thì đó là sự kiên nhẫn. Quá trình thực hiện không phải lúc nào mọi điều kiện cũng thuận lợi, nó phụ thuộc nhiều vấn đề như thời tiết, nhân vật, trục trặc máy in. Có hôm đến chụp ảnh xong thì máy in hết mực, lại phải đi về nhà in ảnh. Thứ hai là không được đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài. Thân phận và công việc của họ có thể chẳng cao sang, nhưng mình vẫn luôn có nhiều điều có thể học hỏi từ họ. 

Chúng ta đều là những người trẻ, chúng ta còn nhiều thời gian để trân trọng và yêu thương những người xung quanh. Chúng ta cũng có thời gian để làm những điều mình thích, điều mình đam mê và trân trọng.